Хабарҳо

Дар қуллаи Серро-Пачон дар Чили расадхонаи деринтизор ба номи Вера Рубин ба фаъолият оғоз кард ва аллакай аввалин маълумотро ба астрономҳо ирсол намуд. Танҳо дар давоми як шаби мушоҳида — 24 феврал — он 800 ҳазор огоҳиномаи астрономиро дар бораи рӯйдодҳои муваққатӣ дар осмони шабона тавлид кард.

Ин лоиҳаи бузург аз фаъолияти аксари телескопҳо фарқ мекунад: ба ҷойи тамаркуз ба як ҳадафи мушаххас, расадхона ҳар чанд шаб тамоми осмонро скан карда, бо истифода аз бузургтарин камераи рақамии то имрӯз сохташуда сабти фавқулода васеъ ва дақиқи осмони ситорадорро ба таври пайдарпай эҷод мекунад.

Ҳадафи асосии ҷустуҷӯи телескоп транзиентҳо — объектҳои астрономие мебошанд, ки зуд тағйир меёбанд, аз ҷумла астероидҳои ҳаракаткунанда ё ситораҳои тарканда. Ҳамин ки система тағйиротро нисбат ба мушоҳидаи қаблӣ муайян мекунад, огоҳиномаи автоматӣ фавран ба астрономҳо фиристода мешавад.

Ба гуфтаи Лука Ритси аз Бунёди миллии илмии ИМА, пайваст кардани олимон ба ҷараёни бузург ва пайвастаи иттилоот ба расадхона имкон медиҳад, ки рӯйдодҳои Коинот ҳангоми инкишоф ёфтанашон пайгирӣ карда шаванд — аз пурқувваттарин таркишҳо то хира ва кӯтоҳмуддаттарин падидаҳо.

Ҳаҷми маълумоте, ки Рубин тавлид хоҳад кард, воқеан бузург аст. Интизор меравад, ки танҳо дар соли аввали фаъолият телескоп нисбат ба ҳамаи расадхонаҳои оптикии таърихи инсоният дар маҷмӯъ бештар объектҳоро сабт кунад. Пас аз расидан ба иқтидори пурра, шумораи огоҳиномаҳои шабона аз 800 ҳазор то 7 миллион афзоиш хоҳад ёфт. Лоиҳа барои ҳадди ақал даҳ соли фаъолият пешбинӣ шудааст.

Автоматикунонии коркарди чунин ҷараёни бузурги огоҳиномаҳо ба яке аз мушкилоти мураккабтарин табдил ёфтааст. Имрӯз шумораи огоҳиномаҳо он қадар зиёд аст, ки пайгирии ҳамаи онҳо аз ҷониби инсон амалан ғайриимкон мебошад. Ба ҷойи ин, маълумот тавассути як қатор платформаҳои интеллектуалии нармафзор, ки бо номи брокерҳо маъруфанд, коркард мешавад.

Ин системаҳо алгоритмҳои омӯзиши мошиниро барои филтр кардан, гурӯҳбандӣ ва тасниф намудани огоҳиномаҳо истифода мебаранд ва сипас онҳоро ба гурӯҳҳои илмӣ ва дигар расадхонаҳо мефиристанд. Маълумот инчунин бо каталогҳои бисёрмавҷии астрономӣ муқоиса карда мешавад.

Том Мэтисон аз Маркази илм ва маълумоти ҷомеа, ки брокери огоҳиномаҳои ANTARES-ро таҳия кардааст, шарҳ медиҳад, ки гурӯҳҳо системаҳоеро сохтаанд, ки зуд ва дар миқёси бузург кор мекунанд, то олимон тавонанд ҳамаи объектҳои мавриди таваҷҷуҳи худро, инчунин падидаҳоеро, ки қаблан ҳеҷ кас мушоҳида накардааст, пайдо кунанд.

ANTARES танҳо яке аз ҳафт брокери расмӣ мебошад. Ҳар кадоми онҳо тамоми маълумоти расадхонаро қабул мекунанд, аммо ба ҷанбаҳои гуногуни иттилоот тахассус доранд. Дастрасӣ ба брокерҳо барои ҳама, аз ҷумла барои аҳолӣ ва астрономҳои ҳаваскор, боз аст.

Барои астрономҳои касбӣ Рубин ва низоми огоҳиномаҳои он як пешрафти инқилобӣ мебошанд. Ор Граур аз Донишгоҳи Портсмут қайд мекунад, ки қаблан олимон дар як сол чандсад ё чанд ҳазор транзиентро кашф мекарданд, дар ҳоле ки гузаштан ба 800 ҳазор огоҳинома дар як шаб тағйироти куллӣ мебошад.

Ба гуфтаи ӯ, объектҳое, ки қаблан нодир ҳисобида мешуданд, ба падидаҳои маъмул табдил меёбанд ва боз ҳам падидаҳои нодиртаре пайдо хоҳанд шуд, ки дар доираи мушоҳидаҳои қаблӣ ошкор кардани онҳо ғайриимкон буд. Ҳамин тавр, эҳтимоли кашфи объектҳо ва падидаҳои комилан нав хеле баланд аст.

Расадхона аллакай дар омӯзиши суперноваҳо саҳм мегузорад. Георгиос Димитриадис аз Донишгоҳи Ланкастер бо ҳаяҷон қайд мекунад, ки ҳатто бо ҷараёни кунунии огоҳиномаҳо тавонистанд транзиентҳоеро муайян кунанд, ки ҳеҷ як барномаи дигари мушоҳидавии то имрӯз мавҷудбуда онҳоро ошкор карда наметавонист.

Ӯ мехоҳад бо истифода аз расадхонаи ба номи Вера Рубин суперноваҳои навъи Ia-ро кашф, мушоҳида ва таҳлил кунад.

Ҷараёни кунунии огоҳиномаҳо танҳо як қисми ночиз дар муқоиса бо ҳаҷми воқеии маълумотест, ки дар пеш аст. Вақте ки расадхонаи ба номи Вера Рубин бо иқтидори пурра ба фаъолият оғоз мекунад, астрономия, бидуни муболиға, метавонад дигар ҳаргиз мисли пештара набошад.