Хабарҳо

Муҳаққиқон дар ДНК-и берун аз хромосомаҳо — ecDNA — осебпазирие пайдо карданд. ecDNA пораҳои ҳалқашакли маводи генетикӣ мебошанд, ки тақрибан дар 17%-и ҳолатҳои саратон мушоҳида мешаванд ва метавонанд ба ҳуҷайраҳои омосӣ нусхаҳои иловагии генҳоеро диҳанд, ки ба афзоиши онҳо мусоидат мекунанд. Таҷрибаҳо нишон доданд, ки бастани яке аз механизмҳои таъмири ДНК ин ҳалқаҳоро ноустувор карда, боиси тадриҷан аз даст рафтани онҳо аз ҷониби ҳуҷайраҳои саратонӣ мегардад. Дар оянда ин механизм метавонад ба баланд бардоштани ҳассосияти баъзе омосҳо ба табобат мусоидат кунад.

Одатан қисми асосии ДНК-и инсон дар дохили хромосомаҳо ҷойгир аст. Аммо дар баъзе ҳуҷайраҳои саратонӣ ДНК-и берун аз хромосомаҳо ё ecDNA мавҷуд мебошад. Он аз пораҳои калони ҳалқашакли ДНК иборат буда, андозаи онҳо метавонад ба миллионҳо ҷуфти асосҳо расад ва онҳо аз хромосомаҳои муқаррарӣ алоҳида вуҷуд доранд. Дар чунин ҳалқаҳо аксар вақт нусхаҳои иловагии онкогенҳо — генҳое, ки фаъолияти онҳо ба рушди омос мусоидат мекунад — мавҷуданд.

Бар хилофи хромосомаҳо, ecDNA ҳангоми тақсимшавии ҳуҷайраҳо байни ҳуҷайраҳои духтарӣ ба таври нисбатан тасодуфӣ тақсим мешавад. Дар натиҷа, дар дохили як омос ҳуҷайраҳое, ки шумораи гуногуни нусхаҳои генҳои муҳим доранд, метавонанд зуд пайдо шаванд. Ин тағйирпазирӣ ба омос имкон медиҳад, ки ба шароити тағйирёбанда ва таъсири доруҳо мутобиқ шавад. Мавҷудияти ecDNA бо ҷараёни хашмгинтари баъзе намудҳои саратон, муқовимат ба табобат ва натиҷаҳои номусоиди клиникӣ алоқаманд дониста мешавад.

Аммо шакли ҳалқашакли ДНК на танҳо бартарӣ, балки осебпазирӣ низ ба вуҷуд меорад. Муҳаққиқон дар ecDNA минтақаҳоеро муайян карданд, ки махсусан ба осебпазирӣ майл доранд. Ин минтақаҳо миқдори зиёди пайдарпайиҳои такрории TA доранд, ки дар онҳо асосҳои тимин ва аденин бо навбат ҷойгир мешаванд. Ҳангоми фаъол будани генҳои дар ecDNA ҷойгиршуда, молекулаи ДНК ба фишори механикӣ дучор шуда, метавонад печ хӯрад. Дар чунин ҳолат минтақаҳои аз TA бой метавонанд сохторҳои ғайриоддии салибшакл ба вуҷуд оранд. Маҳз дар ин ҷойҳо кандашавии дуқатораи ДНК махсусан зиёд ба амал меояд.

Барои нигоҳ доштани ДНК-и ҳалқашакл, ҳуҷайраи саратонӣ бояд пайваста чунин осебҳоро пешгирӣ ё таъмир кунад. Олимон низоми дуқадамии муҳофизатиро муайян карданд. Сафедаи FANCM барои бартараф кардани сохторҳои эҳтимолан хатарнок пеш аз канда шудани ДНК кӯмак мекунад. Агар кандашавӣ ба ҳар ҳол ба амал ояд, дар барқарорсозии осеб механизми дигар — пайвастшавии нӯгҳои ДНК тавассути микрогомология (MMEJ) — иштирок мекунад. Яке аз ҷузъҳои калидии он полимеразаи ДНК-тета мебошад, ки бо номи Polθ низ маълум аст.

Маҳз Polθ метавонад ҳамчун як ҳалқаи осебпазир дар ин низом баромад кунад. Вақте ки муҳаққиқон фаъолияти онро боздоштанд, осебҳо дар ДНК-и ҳалқашакл ҷамъ шуданд. ecDNA ноустувор гардид, баъзе ҳалқаҳои осебдида дар микронуклеусҳо — сохторҳои хурде, ки берун аз ядрои асосии ҳуҷайра ҷойгиранд — ҷамъ шуданд ва бо гузашти вақт миқдори ecDNA коҳиш ёфт.

Ҳамзамон, таъсир интихобӣ буд. Боздоштани дигар механизмҳои асосии таъмири ДНК ба чунин коҳиши назарраси ecDNA оварда нарасонд. Пайдарпайии пурраи геноми ҳуҷайраҳои алоҳида низ нишон дод, ки халалдор кардани фаъолияти Polθ ё FANCM боиси тағйирёбии сохтори ДНК-и ҳалқашакл мегардад. Дар ин ҳолат ҷойҳои кандашавӣ махсусан дар минтақаҳои дорои такрори TA зиёд мушоҳида шудаанд.