Хабарҳо

Сӯрохҳои сиёҳе, ки дар масофаи дур аз маркази галактикаҳо ҷойгиранд, метавонанд маълумотро дар бораи рӯйдодҳое нигоҳ доранд, ки миллиардҳо сол пеш ба амал омадаанд. Моделсозӣ нишон дод, ки якҷояшавии галактикаҳо метавонад сӯрохҳои сиёҳи азимро аз минтақаҳои марказӣ дур карда, онҳоро дар дохили галактика ба муддати миллиардҳо сол саргардон гузорад. Чунин таъсир махсусан дар галактикаҳои хурд бояд бештар ба назар расад, зеро ҷозиба дар онҳо заифтар буда, барои бозгаштани сӯрохи сиёҳ ба марказ вақти бештар лозим мешавад.

Олимон аз моделсозии бузурги космологии ASTRID истифода карданд, ки таҳаввулоти муштараки материяи торик, газ, ситораҳо, галактикаҳо ва сӯрохҳои сиёҳро моделсозӣ мекунад. Гурӯҳи муҳаққиқон галактикаҳоеро таҳқиқ карданд, ки массаи ситоравии онҳо аз 10 миллион то як триллион массаи Офтобро ташкил медиҳад ва рушди онҳоро дар тӯли тақрибан 12,6 миллиард сол пайгирӣ карданд — аз даврае, ки ба сурхҷунбиши z = 5 мувофиқ аст, то Коинони имрӯза.

Яке аз хусусиятҳои муҳими ASTRID дар он аст, ки сӯрохҳои сиёҳ дар маркази галактикаҳои худ ба таври сунъӣ нигоҳ дошта намешаванд. Моделсозӣ ҳаракати онҳоро зери таъсири қувваи ҷозиба ҳисоб карда, имкон медиҳад, ки онҳо пас аз бархӯрд ва якҷояшавии галактикаҳо ҷой иваз кунанд. Ба шарофати ин, муҳаққиқон тавонистанд сӯрохҳои сиёҳи марказӣ ва саргардонро алоҳида омӯзанд.

Маълум шуд, ки агар ҳамаи сӯрохҳои сиёҳ новобаста аз ҷойгиршавиашон ба назар гирифта шаванд, онҳо дар модел қариб дар ҳамаи галактикаҳои мувофиқ, дар доираи васеи массаҳо ва давраҳои кайҳонӣ, мавҷуданд. Аммо тақсимоти ин объектҳо бо гузашти вақт ба таври назаррас тағйир меёбад.

Дар галактикаҳои хурд то давраи ҳозира ҳиссаи системаҳо бо сӯрохи сиёҳе, ки бевосита дар марказ ҷойгир аст, коҳиш меёбад ва ҳамзамон ҳиссаи галактикаҳои дорои сӯрохҳои сиёҳи саргардон зиёд мешавад. Моделсозӣ ин тамоюлро пеш аз ҳама бо якҷояшавии галактикаҳо алоқаманд медонад. Пас аз чунин якҷояшавӣ сӯрохи сиёҳи яке аз галактикаҳо метавонад аз маркази нави галактика дар масофаи дур қарор гирад.

Дар галактикаҳои азим сӯрохи сиёҳи ҷойивазшуда ҳангоми таъсири мутақобила бо моддаи атроф нисбатан зуд энергияи ҳаракати худро аз даст медиҳад ва тадриҷан ба марказ наздик мешавад. Дар системаҳои каммасса ин раванд сусттар сурат мегирад. Аз ин рӯ, сӯрохи сиёҳ метавонад муддати хеле дароз аз ядрои галактика дур боқӣ монад.

Ин ҳолат галактикаҳои хурдро барои омӯзиши пайдоиши аввалин сӯрохҳои сиёҳ махсусан ҷолиб мегардонад. Тибқи моделҳои муосир, аввалин сӯрохҳои сиёҳи азим аз ба истилоҳ «тухмҳо» ба вуҷуд омадаанд. Баъзе сенарияҳо «тухмҳои» нисбатан сабукро пешниҳод мекунанд — боқимондаҳои аввалин ситораҳои азим. Сенарияҳои дигар пайдоиши «тухмҳои» хеле азимтарро низ имконпазир медонанд, масалан дар натиҷаи фурӯпошии мустақими абрҳои бузурги гази ибтидоӣ.